De weg naar je ware zelf

Nieuws

Pegasus: drager van transpersoonlijke krachten

Alle artikelen, Dieptepsychologie, Mythen & sprookjes

DIEPTEPSYCHOLOGIE & MYTHEN - Een van de meest tot de verbeelding sprekende mythologische wezens is het gevleugelde witte paard Pegasus.

Over de betekenis van zijn naam bestaan verschillende verklaringen. Volgens Hesiodos is zijn naam afgeleid van het Griekse woord voor ‘bron’. Het zou hierbij gaan om de bron van Oceanus of Poseidon, die de vader is van Pegasus. De moeder van Pegasus is Medusa, uit wiens bloed het paard is geboren.

Oceanus (Poseidon)

Oceanus en Medusa hebben met elkaar gemeen dat beiden psychische en geestelijke krachten verbeelden die nog extreem onbegrensd zijn. Oceanus is meer dan de personificatie van een zeegod, maar symboliseert als kind van de oergoden Gaia en Ouranos een scheppingskracht die misschien het dichtst in de buurt komt van wat we vanuit de quantummechanica kennen als ‘energie’ in haar zuivere staat van potentialiteit. Dit zijn de diepste zielslagen waar de ziel overgaat in de geest; een gebied dat als ‘schizoïde’ gekenmerkt kan worden, omdat er hier niet langer van enige individuele identiteit gesproken kan worden. Het is belangrijk te beseffen dat in het geval van Oceanus we niet te maken hebben met een psychologische kracht. Als Titaan staat Oceanus veel dichter bij het oerbegin van de scheppping. Als kind van Gaia, die rechtstreeks uit Chaos, het oerbegin, voortkomt, is Ouranos een geestelijke beginsel, dat nog niet tot zielen- of psychische kracht is gedifferentieerd.

Medusa

Dit is anders bij Medusa. Als dochter van een zeegod, is zij eveneens verwant aan de zee, dat op een onbegrends en vrouwelijk principe duidt. Zij kan gelezen worden als de psychotische onderlaag die ieder mens in de psyche meedraagt. Dit is de laag in onze psyche die grotendeels onbewust is en waar het persoonlijk onbewuste overgaat in het collectief onbewuste. Het ego of ik heeft heel weinig vat op deze woekerende psychische onderlaag, zoals uitgedrukt wordt in het beeld van Medusa die slangen heeft in plaats van haren. Medusa schrikt af. Ze heeft slagtanden waarmee ze, zoals in een psychose, alles en iedereen kan verslinden. Medusa staat symbool voor woekerende gevoelens als angst, woede, haat en afgunst die een mens kunnen overspoelen. Zij is een psychotische kracht, die elke rationaliteit overstijgt.

Volgens de mythe woont Medusa in een streek waar de zon nooit schijnt. Zij is gevangen of bevroren in de tijd, zoals je bij slachtoffers ziet van extreme trauma’s. Misschien is zij als kind seksueel misbruikt en is zij versteend van angst. In de verhalen doodt Medusa de ander met haar blik door hen te verstenen. De ogen worden ook de poorten tot de ziel genoemd. De ziel van Medusa is versteend. Het gevoel is katatonisch verstard in onbewust zijn en heeft zich in donkere spelonken van angst, haat en depressie vastgezet.

Zolang het ik-bewustzijn (ego) deze diepe onderlagen van de psyche kan onderdrukken of dissociëren (geheel onbewust laten), woont Medusa als een verlammende, doodse psychische kracht in ons, welke zich bijvoorbeeld uit in depressie en angststoornissen. Maar als via therapie de trauma’s boven water komen en de gevoelens uit hun bevriezing worden bevrijd, ontaardt Medusa in een alles overweldigende psychose.

Pegasus

Een grotere tegenstelling is nauwelijks denkbaar: uit het versteende, vergiftigde gevoel van Medusa wordt het gevleugelde paard Pegasus geboren. Dit gebeurt nadat Oceanus Medusa heeft bevrucht met het zaad van een nog diepere onderlaag dan de gedissocieerde en versteende gevoelens van Medusa. Oceanus staat symbool voor een scheppende, geestelijke kracht die vanuit de geestelijke gebieden de individuele psyche binnendringen en daar alles wat in de tijd bevroren is overspoelt. Oceanus is de positieve werking van het natuurgeweld, zoals aardbevingen en tsunami’s, die de status quo van verstarde psychische constructen vernietigen, waardoor er nieuwe geestelijke en psychische krachten het bewustzijn in kunnen stromen.

Het vergt een van de grootste uitdagingen van een mens om via innerlijk werk een zo grote transformatie te bewerkstelligen dat we Medusa in onszelf kunnen stillen en uitzuiveren, zodat uit haar Pegasus wordt geboren. Hoe kunnen we dit alchemistisch huzarenwerk tot stand brengen?

De held Perseus

In de mythe is het de held Perseus die Medusa doodt. Perseus is een held. Dat wil zeggen: hij is bovenmenselijk, doordat hij nog contact heeft met de diepere psychische en geestelijke onderlagen in zijn mens zijn. Uiteraard is hij veel minder krachtig dan een titaan, maar hij is anderzijds slimmer dan Medusa. Als held beschikt hij dus niet over titanische krachten om Medusa te verslaan, maar als mens die in contact staat met zijn ziel heeft hij toegang tot een diepere geestelijke wijsheid dan Medusa, die bezeten is door donkere, onbewuste psychische krachten.

Als enige kan Perseus Medusa naderen. Hij doet dit door via de spiegeling van zijn schild naar Medusa te kijken. Degene die Medusa immers rechtstreeks in de ogen kijkt, wordt immers door haar blik versteend. Anders gezegd: wanneer onze on(der)bewuste gevoelswereld zo giftig en vernietigend is geworden, dat het gevaarlijk is om de gevoelscomplexen direct te naderen, dan moeten we via bedachtzame reflextie en psychische analyse het woekerende on(der)bewuste te lijf gaan. Essentieel is dat we via doorleefde wijsheid en kennis van de ziel- en geesteswereld de onderwereld in onze psyche stap voor stap binnendringen. We mogen hierbij niet verstrikt raken in de giftige emoties (slangen) van Medusa en net als haar bevriezen in angst. We moeten de vele afweer- of copingmechanismen van fight, flight en freeze in onze psyche leren (onder)kennen. Bevriezing of verstening is een laatste toevlucht van de psyche, als alle andere afweermechanismen van vluchten en vechten uitgewerkt zijn. Medusa’s vlucht- en vechtmechanismen zijn eindeloos, zoals emotionele en fysieke agressie en  (zelf)destructie (fight) en terugtrekken in depressie en melancholie (flight).

Wanneer het Perseus lukt om Medusa te naderen, onthoofdt hij Medusa.

Haar slangenhoofd staat symbool voor het hoofd of het heldere inzicht van de rede, dat door vergiftigende emoties in beslag wordt genomen. Door de vertekende blik van Medusa, het slangenhoofd, van de rest van het lichaam te scheiden, worden de buitensporige, overweldigende emoties door het scherpe inzicht van een heldere geest (het zwaard van Persues) afgesneden van het lichaam. Hierdoor worden lichaam en denkgeest van de bezetenheid verlost, waardoor er innerlijke ruimte wordt gemaakt voor de geboorte van een nieuwe levensimpuls: Pegasus.

Psychische wedergeboorte

Pegasus wordt geboren uit de hals van Medusa, waar hij uit haar bloed ontstaat. Bloedt wordt van oudsher met de ziel verbonden Rudolf Steiner bespreekt in zijn antroposofische leer uitvoerig hoe het bloed de drager is van vergeestelijkte zielenkrachten. Door tot op de bodem van onze psyche af te dalen, zuiveren we onze gevoels- en denkwereld, zodat uit de gereinigde ziel nieuw leven kan ontstaan. Uit de dood van Medusa wordt de nieuwe levenskracht, belichaamd door Pegasus, geboren. Zoals wanneer een geestes- of persoonlijkheidsstoornis (Medusa) door grondig therapeutisch en geestelijk werk is opgelost.

De hals vormt de verbinding tussen lichaam en geest. Na verlossing van onze psyche van onze trauma’s en vergiftigde gevoelens, ontwikkelen we een nieuwe relatie tussen lichaam en geest. Onze psychische en fysieke gezondheid worden hersteld en we hebben onszelf in een vernieuwd en dynamisch evenwicht met onze omgeving gebracht. Pegasus staat symbool voor een gezonde geest in een gezond lichaam, dat in in een gezonde ogeving huist. Pegasus is de wedergeboorte van de psyche die, verlost van haar dwingende overlevingssysteem, opnieuw contact kan maken met zuivere geestelijke en zielenkrachten die de innerlijke en uiterlijke wereld van de mens vernieuwen.

Gezuiverd verlangen

Pegasus vertegenwoordigt niet slechts een nieuwe levensimpuls; het witte, gevleugelde paard staat ook symbool voor ons gezuiverd verlangen.

Emoties of gevoelsbewegingen zijn uitingen van verlangens. Dit kunnen vervulde verlangens zijn, zoals wanneer we vervuld zijn van liefde voor een ander of onszelf, of onvervulde verlangens. Negatieve emoties als angst, haat en afgunst houden tevens een onvervuld verlangen in. Het onvervulde verlangen kan omslaan naar afgunstig zijn op de ander of een haat naar de ander. Angst is de verstenende emotie, waarbij we uit angst voor het een of ander, ons gevoel terughouden of binnen houden, waardoor we in een isolement komen, ons steeds meer op onszelf terugwerpend. Het gevoel van afgescheidenheid versterkt onze angst voor de wereld en deze angst kan zich steeds meer in ons vastzetten, totdat ze verdicht tot chronische angst (bestaansangst) of haat (levenshaat).

Het is een natuurwet dat we eerst alle verlangens moeten ervaren – vervuld en onvervuld – om uiteindelijk in steeds diepere lagen van onze ziel of belevingswereld terecht te komen. Door steeds weer emoties te beleven, zuiveren we onze gevoelswereld, totdat we bij de kern ervan uitkomen: de oorspronkelijke levensdrift, welke een liefde voor het leven zelf is. Deze liefde voor het leven of levenslust is onafhankelijk van onze levensomstandigheden. De gezuiverde levensdrift kenmerkt zich doordat zij het leven zelf lief heeft – ongeacht hoe dit eruit ziet.

Pegasus is de drager van de bliksemschichten van Zeus, het ordenende en scheppende principe in de micro- en macrokosmos. Uiteindelijk is het de bestemming van Pegasus dat hij tot het rijk van de goden op de berg Olympus terugkeert. Zo brengt het gezuiverde verlangen de levensimpuls terug tot de eigen kern: zuivere levensenergie of een verlangen naar liefde. We realiseren deze liefde door liefde te geven, ongeacht of anderen onze liefde terugkaatsen of niet.

Ook voor de mens geldt: E = mc²

De zuivere levensimpuls vlamt op vanuit de kern van ons wezen, vanuit de diepte van onze ziel. De mens die in de diepten van zijn ziel afdaalt, zal eerst door de diepste duisternis moeten, voordat hij het licht bereikt. Dit heeft ermee te maken dat onze zuivere kern bedekt wordt door lagen onbewust zijn. We moeten eerst bewustwording opdoen en alle onbewuste subpersoonlijkheden, complexen, denkbeelden, gevoelens en emoties doorleven en zuiveren, om contact te krijgen met ons wezen: de zielskern. In onze kern zijn we verbonden met heel het leven. Onze zielskern is, zoals elke levensvorm, ingevlochten in een energetische matrix die de kosmos vormt. In haar uiterlijke vorm zien we haar als het universum, dat geregeerd wordt door natuurwetten, zoals beschreven in kwantummechanica. Deze tak van wetenschap bestudeert de fysieke eigenschappen van Oceanus. Sinds Einstein heeft homo sapiens sapiens Oceanus zelfs in natuurkundige formules weten te beschrijven, zoals E = mc², welke de relatie tussen energie en massa in termen van relatieve ruimtetijd vastlegt.

De crux is: door als Perseus onze psychische monsters te verslaan, kunnen we doordringen tot onze (ziels)kern, waar we een bewust en direct beleefde informationele relatie krijgen met de kosmos zelf. Energie is gedissocieerde of nog niet bewust uitgepakte informatie. Door de onbewuste complexwerking van Medusa te ontwarren, komen we weer in contact met onze zielskern: het energetisch-informationele knooppunt in onszelf, waar we niet alleen als individuele psyche, maar via de ziel, tevens als collectieve geest bestaan. We maken hierbij direct contact met de energetisch-informationele impulsen van Oceanus, waardoor de psyche niet langer in de persoonlijkheid wordt gevangen, maar zichzelf op hogere, transpersoonlijke niveaus gaat beleven als de golf in de oceaan of manifest gemaakte geest. Pegasus belichaamd deze nieuwe beleving van onze ware, collectieve geestelijke natuur en kan zodoende beschouwd worden als de drager van energetische en informationele velden of matrices die veel verder reiken dan het persoonlijke bewustzijn.

Pegasus: in gallop naar het transpersoonlijke

Door bewust in contact te treden met de zielskern betreden we een nieuw psychisch domein. Dit is het gebied van het hoger of bovenbewustzijn waar transpersoonlijke krachten regeren. Het is het grensgebied tussen de individuele ziel en de collectieve geest. Mystici zoeken dit gebied telkens op om te ervaren hoe hun individualiteit oplost in een grotere collectiviteit. Dit is ook het gebied waar informatie terug overgaat in energie. Informatie is bewust gemaakte en daarmee tot differentiatie gebrachte energie. Om te differentiëren of onderscheiden is er een ik nodig. Wanneer het ego tot de eigen zielskern of het ware zelf reikt, stelt het ego zich open voor ervaringen van transcendentie of ontgrenzing. Het ego offert haar krampachtig houvast aan een individuele identiteit vrijwillig op in ruil voor de belichaming van hogere universele waarden, zoals waarheid, vrijheid en hogere gradaties van liefde als compassie, vergeving en de hoogste van al: universele liefde. Dergelijke waarden contrasteren met de egocentrisch gekleurde waarden, die ook liefde kunnen inhouden, maar dan altijd de liefde betreffend voor een selecte groep als de eigen familie.

Pegasus belichaamt de draft van het persoonlijke naar het transpersoonlijke domein. Het gevleugelde paard dat geboren werd uit het bloed van de onthoofde Medusa stelt de vernieuwde zielenkwaliteit die werkzaam is in het bloed. Pegasus is ons vurig verlangen naar en nastreven van hogere, transpersoonlijke waarden.

In de mythe vliegt Pegasus naar de top van de berg Helicon, waar de negen Muzen leven. Zij staan symbool voor de regeneratieve krachten van de geest die indalen in de ziel en vanuit hogere, geestelijke gebieden de ziel inspireren tot hogere aspiraties. Op de plek waar Pegasus met zijn hoeven de grond raakte ontstond de Hippocrene of heilige Paardenfontein, waarvan het water degene die ervan drinkt tot dichten inspireert.

Dichten is de gave van de ziel om via taal de beperkte kaders van mens zijn te ontstijgen en via de creativiteit van het woord uitdrukking te geven aan kwaliteiten en aspiraties van de ziel die verder reiken dan het logische verstand of het sentimentele gemoed kunnen bevatten. Beide – verstand en sentiment – zijn ten diepste egogericht en kunnen de reikwijdte van ziel en geest niet bevatten.

Bedenk dat met de dood van Medusa de mens afrekent met de tirannie van het ego en hij zijn ziel herbront vanuit de dieper reikende lagen van de ziel. Hierdoor krijgt de mens weer toegang tot oceanische diepte van zijn geest, belichaamd door de god Oceanus of Poseidon. Zoals gezegd bestaat er altijd een gevaar tot overspoeling, zoals bijvoorbeeld in een religieuze psychose waarin het ego, niet bedacht op de titanische en gigantische krachten vanuit de collectieve geest, overmeestert wordt door deze transpersoonlijke krachten. Het is één ding om Medusa te onthoofden en de weg vrij te maken naar de oceaan van de geest. Het is een ander ding om de nieuwe zielskwaliteiten, belichaamd in de gevleugelde Pegasus, te beteugelen. Om dit laatste te kunnen doen moet de mens nieuwe eigenschappen ontwikkelen. Deze worden gepersonifieerd door de held Bellerophon.

Bellerophon: de held moet zijn aspiraties leren beteugelen

Bellerophon heeft van Athena, godin van de wijsheid, gouden teugels gekregen waarmee hij Pegasus kan beteugelen. Helaas komt uiteindelijk ook Bellerophon ten val. Zoals veel helden struikelt hij over de zonde van hoogmoed of overschatting van zichzelf.

In de mythe berijdt Bellerophon Pegasus. De mens die door zelfontwikkeling beschikking heeft gekregen over transpersoonlijke krachten moet deze leren beteugelen. Dit is een natuurlijke fase in de opstijging van elke ziel.

Zoals in zoveel sprookjes en mythen geldt dat helden die te snel willen gaan, uiteindelijk als dwazen eindigen. De schildpad wint het van de haas. In sprookjes als ‘De drie veren’, opgetekend door de gebroeders Grimm, wint de jongste zoon Domoor de hand van de prinses. Niet door de gehaastheid en listigheid waarmee zijn twee oudste broers te werk gaan, maar door de aanwijzingen van Tao op zijn pad te volgen, ook als deze de ontwikkelingsgang via een omweg lijken te vertragen. Het pad is wijzer dan de wegwijzers, weet Domoor. Bellerophon is zich hiervan onbewust.

Gezeten op Pegasus wil hij tot in de hemel stijgen, om in het huis van de oppergod Zeus te kijken. Symbolisch betekent dit dat het ego dat haar eerste stapppen zet op het pad van transcendentie te snel wil gaan en de teugels van het leven zelf in handen neemt in plaats van zich door de wijsheid van de kosmos te laten leiden. Niemand kan verlichting afdwingen. Het ego leert door schade en schande zich over te geven aan de grotere wijsheid van de kosmos. In de mythe leert Bellerophon zijn te vurige drang tot zelfontwikkeling bedwingen; hoogmoed brengt hem ten val. Wanneer de onstuimige held in draft zijn gevleugelde paard naar de top van de Olympus stuurt, sturen de wijze goden een steekvlieg op Pegasus af. Door de steek van de vlieg steigert het paard en werpt hij Bellerophon van zich af. Het ego komt ten val.

Pegasus keert alleen terug naar de Olympus waar hij thuis hoort. Het ego heeft zichzelf nog te onvolwassen getoond om de hogere, transpersoonlijke krachten te kunnen beteugelen. De ziel die wil opstijgen kan dit alleen doen dankzij de leiding vanuit een hogere bezieling. Wanneer het ego of onze persoonlijke verlangens en ambities zich in dit proces mengen, zal het proces van transformatie en transcendentie onherroepelijk stoppen. De goden zijn geduldig en wachten tot helden als Bellerophon tot inzicht zijn gekomen, voordat zij de gang naar de top van de Olympus opnieuw toestaan.

 

© Sander Videler, 2019