De weg naar je ware zelf

Nieuws

Waarheid als religie

Alle artikelen, Dieptepsychologie, Mystiek & gnosis

De Noordeuropese Edda, één van de oudste mystieke geschriften, kent een vergelijkbaar verhaal als de Apocalyps van Johannes. Dit is het verhaal van Ragnarok of de godenschemering.

Tijdens de godenschemering verliest de mens alle contact met de geestelijke wereld, de goden gaan ten onder in het onbewust zijn. ‘God is dood’, aldus sprak Nietzsche. Met de val van de goden, verliest de mens het zicht op het ware, goede en schone. De waarheid verdwijnt, de leugen verschijnt. Het is 2020 – we bevinden ons midden in Ragnarok.

Misschien heeft de leugen nog nooit zo geregeerd als in onze tijd. Niet alleen op collectief niveau, maar ook in de individuele mens is kennis van de waarheid momenteel ver te zoeken. Het spreekt voor zich dat dit gigantische consequenties heeft. Het is reeds zichtbaar dat de Westerse mondiale samenleving zich in haar eindfase bevindt: deze maatschappij zal aan haar eigen dwaasheid, onwetendheid, hebzucht en egoïsme in het algemeen ten onder gaan. Dit is een natuurwet, die niet geregeerd wordt door de verkeerd geïnterpreteerde Darwiniaanse wet ‘survival of the fittest’, maar welke bepaald wordt door hogere principes die de integriteit van het gehele systeem waarborgen.

Darwin maakt, als de meeste wetenschappers, de vergissing om bewustzijn louter vanuit een materialistisch egoperspectief te beschouwen, waarbij de geestelijke werkelijkheid die alles verbindt en integreert in één holistisch systeem volledig ontkend wordt. Maar ja, Darwin, Descartes of welke egofilosoof of egowetenschapper ook, zijn actoren in de akte van de godenschemering, waarin de mens de verbinding met het geestelijke zelf, de ziel, kwijt raakt. Dit heeft een functie. Homo sapiens is een onderdeel van de natuur, gebaard door de kosmos vanuit een alintelligente rede(n).

Dankzij zijn verstand kan de mens op zichzelf reflecteren, een noodzakelijke voorwaarde om zich los te maken van het geheel. Dit moest gebeuren, want dit ras is voorbestemd om over de natuur te regeren. Niet zoals we nu doen, met onze alles vernietigende bulldozer van het kapitalisme. Uiteindelijk moeten we gelijk worden aan de goden, dat wil zeggen: bewust-zijn vanuit een gerichtheid op de geestelijke wetten. Hierbij stellen we onze individuele wil in dienst van het collectief: in zowel aardse, als geestelijke zin. In een utopische toekomst geldt de wet: niet mijn wil, maar de wil van de goden geschiedt. Om dit ideaal te bereiken zal de mens gelijk aan God moeten worden: een wezen dat zichzelf weer als geestelijk (h)erkend en zodoende weet heeft van de geestelijke wettten. Nu kun je binnen een dualistisch werkend systeem als de aarde iets alleen maar leren kennen in de reflectie van de tegenpool. Licht kan alleen gekend worden in de duisternis, waarheid verschijnt in de valse aard van de leugen en een leven als God – levend vanuit één geheel – kan alleen geboren worden, als je jezelf eerst volledig los van het goddelijke hebt gemaakt. Als mens bevinden we ons momenteel in de pubertijd. En zoals elke puber zich narcistisch en hoogmoedig blind staart op de eigen fysieke, emotionele en intellectuele verlangens, lopen wij momenteel stekeblind als Oedipus ons eigen noodlot tegemoet. De natuur, die tegelijk geestelijk en fysiek is, duldt geen soort die zich blind staart op eigen belang.

De onmogelijkheid van ware zelfreflectie

Uiteindelijk moeten we als mens, individueel en collectief, terugkeren naar de waarheid van het geheel. Er zal, lang nadat een deel van de mensheid samen met de goden ten onder is gegaan tijdens Ragnarok, een nieuwe, utopische samenleving worden geboren waarin de geestelijke eenheid in en achter de verschijningsvormen gekend wordt. Dan regeert waarheid, die tegelijkertijd getuigt van het goede voor allen en dus in ware schoonheid regeert. Momenteel bevinden we ons in de onooglijke lelijkheid van haar tegenpool. Terwijl de koning ‘business as usual’ zijn troonrede doet, heeft niemand in de gaten dat er geen ridder meer te vinden is in de Ridderzaal. Het archetype van de ridder dient de heilige graal: de liefde voor het leven. Maar al wat wij als homo economicus kennen en dienen is materieel leven, dat onvermijdelijk is overgeleverd aan de dood. Een materialist is gevangen in eigenwaan en heeft pas op het laatste moment in de gaten dat hij stervend is. Dan is het te laat en zal heel zijn materiële visie terug ondergaan in een geestelijke sfeer van waaruit, na een pralaya (een soort barende rust), een nieuwe visie en werkelijkheid geboren worden.

Wat ik hier beschrijf is de mythe van Narcissus. Is het iemand wel eens opgevallen dat tijdens het proces van zelfreflectie Narcissus – de prototypische narcist – sterft? Het is belangrijk om de diepere dimensie van deze mythe te begrijpen, om niet net als Freud in een oppervlakkig psychologisch verstaan te blijven hangen. Een uitleg die ons weliswaar de typering van de narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft gegeven, maar die ver staat van de diepere betekenis.

In de diepte gaat Narcissus over de mens die op zoek is naar zijn diepste wezen, maar deze via zelfreflectie niet bereikt. Bewustzijn houdt altijd een afstandsprincipe in zich: een toeschouwend ik dat nadenkt, voelt, waarneemt etc. Uiteindelijk kan zodoende de diepste waarheid niet bereikt worden; dit is het principe van non-dualistische wijsheidstradities als boeddhisme of advaita. Naarmate Narcissus zichzelf dieper beschouwt kwijnt hij weg. Dit wil zeggen: het schouwend ik, dat ten diepste een illusie is, gaat uiteindelijk ten onder in de waarheid van de geest. Met dit artikel wil ik echter geen pleidooi houden voor het realiseren van het hoogste verlichtingsideaal: dit ligt voor de meesten momenteel evolutionair nog ver buiten bereik. Ik wil een paradox aanreiken: bewustwording kent zeer veel beperkingen en tegelijk, als we ons bewust zijn van deze beperkingen kunnen we ons gradueel bevrijden van de vele rampzalige illusies waarin de huidige mens ten onder gaat.

Een einde aan kerk en commercie

Pakweg enkele decennia geleden werd een groot deel van het dagelijks leven nog bepaald door de kerk. De kerk, van welke grondslag ook, staat evolutie in de weg. Kerken bevrijden niet, maar zetten gelovigen gevangen in dogma’s. Kerken leiden aan narcisme en inflatie. Een kerk bestaat immers bij de gratie van een hegemonie op de waarheid, anders hoef je geen kerk op te richten. Een kerk wordt gebouwd op het vaste idee dat men de waarheid in pacht heeft, de heilige graal bezit en de weg naar verlichting, in welke vorm ook, weet.

Bullshit.

Toen theosofen onder het motto ‘er is geen godsdienst hoger dan waarheid’ de oerzonde begingen om Krishnamurti tot de nieuwe messias uit te roepen, gaven zij blijk van de eigen onwetendheid dat waarheid niet belichaamd kan worden. Wie meent dat hij de waarheid belichaamt, verheft zichzelf boven de ander. Dit is de aanzet tot discussie waarin uiteindelijk de rede ontspoort in emotioneel gekrakeel. Onze tijd demonstreert dit in haar ergste, meest wanstaltelijke vorm. Wij hebben de dogma’s van de kerk veruild voor een nieuwe dogma, namelijk dat de waarheid niet bestaat en dat feiten er niet meer toe doen. En hoewel het een verademing is dat de meeste individuen bevrijd zijn van beklemmende godsdienstige dogma’s, hebben we een nieuwe, nog meer verstikkende status quo gecreërd. Hierbij meent vrijwel iedereen de eigen waarheid in pacht te hebben en zijn velen, via internet en social media, hun eigen zender of omroep. Wat we roepen doet er steeds minder toe, als we maar roepen. De kerk is vervangen voor het dogma van commercie: waarheid is geen heilige koe, maar een rund dat naar believen afgeslacht kan worden op het altaar van egoïsme, narcisme en hedonisme.

Ragnarok

De Edda beschrijft hoe in de eindtijd van deze beschaving Loki, de god van leugen en chaos, het opneeemt tegen de godheid Heimdall. De laatste symboliseert als wachter van de regenboogbrug de bewaker van de verbinding tussen de fysieke en geestelijke wereld. Heimdall is ook de poortwachter in ons, die als taak heeft de hoogste subjectieve waarheid over ons eigen leven te bewaken. Ieder mens heeft een eigen pad te gaan, waarin illusies, blinde vlekken en psychische complexen afgelegd dienen te worden, om zo een hoger bewustzijn te bereiken. Dit is nodig om uit de accretieschijf van het ego te komen. De tijdelijke illusie van het ik is als een zwart gat.

Zolang we onszelf ten diepste als een afgescheiden individu beschouwen, omdat we ons identificeren met het fysieke, emotionele en mentale lichaam, zullen we als een zwart gat zijn. De behoeften van het ik zijn bodemloos en kunnen nooit wezenlijk vervuld worden, omdat de beleving als afgescheiden ik te bestaan op zichzelf een illusie is. Het ik is onwezenlijk. Maar voor veruit de meeste mensen, inclusief ikzelf, zijn de behoeften van het ik vooralsnog dwingend realistisch. Er niet aan toegeven is veelal onmogelijk; zelfs Boeddha kwam ervaringsgewijs tot het inzicht dat ascese niet het pad is. Maar je behoeften zo serieus nemen, dat je er volledig in opgaat, is even ridicuul. Een dergelijk ego zal zichzelf steeds verder opblazen en alles en iedereen om hem heen vernietigen in de bodemloosheid van het ego als god. Trump is slechts een collectieve spiegel waarin het faillisement van ons te ver doorgedreven individualisme, nationalisme en kapitalisme zichtbaar wordt. Voor Loki is geen enkele (relatieve) waarheid meer heilig, zelfs niet de wetenschappelijke consensus over de menselijke invloed op het klimaat. Loki zelf – en er leven er momenteel miljarden van – schept een klimaat van onverdraagzaamheid, haat, angst en machtswellust. Dit vormt een arena waarbinnen geen enkel zinvol discours meer mogelijk is, ook niet in de vorm van zelfbespiegeling. De Edda beschrijft het vervolg. In hun gevecht doden Loki en Heimdall elkaar. Uiteindelijk zal chaos de Westerse samenleving vernietigen, en daarmee ook de myriaden uitingen van onwaarheid en onverdraagzaamheid. Maar de mens zal tijdens Ragnarok ook de verbinding met de hogere geestelijke werelden, waarin het ware, goede en schone beschermd besloten ligt, tijdelijk vernietigen. Er wordt immers niet toegestaan dat de menselijke chaos en huidige stupiditeit de hogere geestelijke waarden aantasten. De laatste zullen in tact in de diepere lagen van het collectief bewustzijn bewaard blijven om, in de toekomst, als idealen een nieuwe evolutiegang te inspireren.

Het beste wat eenieder in deze overgangstijd kan doen lijkt dit.

Vrijwel elke wijsheidstraditie kent de gouden regel van ‘precious silence / precious speaking’. Zolang je de voor jou op dit moment hoogst bereikbare wijsheid niet verworven hebt, onthoud je dan van je mening. Onttrek jezelf aan de verbale strijd van allen tegen allen, waarin het principe van hyperreflexiviteit chaos creëert. Hyperreflexief wil zeggen dat iedereen impulsief op elkaar reageert. Zolang je niet wijs genoeg bent, zullen onderbuikgevoelens als angst, eerzucht en egoïsme je rede kleuren en zul je niet van wijsheid, maar van dwaasheid getuigen. Zij die spreken zijn dwaas en denken dat ze wijs zijn. Zij die wijs zijn begaan niet de dwaasheid te spreken, maar zwijgen. Zwijgzaam gaan ze hun innerlijk pad, op weg naar realisatie van wat waar, goed en schoon is binnen hun eigen context, wetend dat ze de ultieme waarheid nu niet kennen. Hun binnenwereld zal hun buitenwereld kleuren. Hun langzaam rijpende wijsheid getuigt van intrinsieke waarden; waarden die ook echt geleefd worden. Zo zullen ze in hun leven tot voorbeeld zijn voor anderen. Zonder dat ze nog langer uit zijn op persoonlijke eer zullen ze anderen door hun voorgeleefde voorbeeld tot een hoger bewustzijn verheffen.

Zoals altijd geldt: ‘The way out is the way in.’

 

© Sander Videler, 2020 (www.sandervideler.com)